Zona DUP-a Blok 35–36: Prostor koji ne priznaje korisnika

Prostor obuhvaćen Detaljnim urbanističkim planom za Blok 35–36, koji se prostire između Bulevara vojvode Stanka Radonjića i ulice Bracana Bracanovića u Podgorici, umjesto strateške lokacije za razvoj kvalitetne, rezidencijalne zone, danas figuriše kao jedan od mnogih podgoričkih kvartova koji obiluje prostornim neregularnostima. U širem kontekstu gradskog razvoja, ova zona je dugo predstavljala rijetku mogućnost za prostornu intervenciju sa ciljem uspostavljanja funkcionalnog i savremenog stambenog ambijenta, s obzirom na nisku izgrađenost neposredne okoline. Iako je planom bila predviđena formacija koherentne i funkcionalne urbane strukture, realizacija na terenu dovela je do niza tehnički neusaglašenih i prostorno neadekvatnih rješenja.

Kako bi prošao ovuda, pješak je primoran da se popne rampom koja vodi do objekta u koji vjerovatno ne namjerava da uđe, a zatim da se spusti stepenicama tik do parkiranog vozila i na kraju ponovo popne na usko parče trotoara

Neprekidni prekidi hodnih linija

Prekidi hodnih linija, naročito u stambenim blokovima poput onih u zoni Bloka 35–36, predstavljaju ozbiljan funkcionalni deficit koji direktno utiče na svakodnevnu mobilnost i kvalitet života korisnika. Umjesto neprekinutih, logički povezanih pješačkih tokova koji omogućavaju fluidno kretanje između zgrada, javnih sadržaja i saobraćajnica, na terenu se često zatiču fragmentisani, nepovezani ili potpuno prekinuti trotoari, improvizovani prelazi preko zelenih površina, kao i fizičke barijere poput neadekvatno postavljenih stubova, rampi ili neiznivelisanih površina. Za korisnike, to znači otežan pristup osnovnim sadržajima – od ulaza u zgrade, do parkinga, trgovina i slično. To predstavlja poseban problem za osobe sa smanjenom pokretljivošću, roditelje sa djecom u kolicima, starije građane i bicikliste, kojima ovakva prostorna rješenja onemogućavaju bezbjedno i dostojanstveno kretanje. Dugoročno, prekidi hodnih linija ne samo da narušavaju funkcionalnost prostora, već i doprinose njegovoj vizuelnoj i socijalnoj izolovanosti, stvarajući osjećaj nepovezanosti i zanemarenosti u urbanom ambijentu. U tom smislu, neadekvatno planiranje i improvizovano izvođenje pješačke infrastrukture direktno ugrožavaju kvaliet života korisnika koji žive i borave u ovom dijelu grada.

Ostaje nejasno u čijem interesu i iz kojih razloga nije došlo do povezivanja ova dva trotoara

Zaboravljeno parče trotoara koje ne vodi nikuda

Prioritet je dat pregrađivanju parcele i jasnom definisanju imovinsko-pravnih odnosa, umjesto obezbjeđivanja kontinuiranog i nesmetanog kretanja pješaka

Problem nivelisanja parkinga

Nelogično i drastično različito nivelisano parkiranje između stambenih zgrada, predstavlja simptom šireg problema nedostatka koordinacije između urbanističkog planiranja i parametara koji su definisani važećom planskom dokumentacijom, projektovanja infrastrukture i izvođenja radova na terenu. Neravnomjerno nivelisane površine, improvizovane platforme, nagibi koji nemaju logičan kontinuitet i visinske razlike koje nisu niti tehnički ni funkcionalno opravdane, direktno utiču na bezbjednost, pristupačnost i svakodnevnu upotrijebljivost prostora. Najčešći uzroci ovakvog stanja uključuju neusklađenost između projektne dokumentacije i stvarnih geodetskih uslova, odsustvo jedinstvenog koncepta nivelacije za cijeli blok, kao i parcijalnu realizaciju infrastrukturnih zahvata bez sagledavanja šire prostorne logike. Dodatno, često se dešava da se parking površine projektuju i izvode naknadno, kao tehnička dopuna već izgrađenim objektima, bez povezivanja sa postojećim pristupnim zonama, hodnim linijama i zelenim površinama.

Izražena denivelacija između dva parking prostora koja posebno zabrinjava zbog činjenice da je betonska platforma, na kojoj se nalazi jedan od parkinga, značajno izdignuta iznad glavne površine i nije obezbijeđena odgovarajućom zaštitnom ogradom

Denivelacija između dva odvojena parking prostora bez funkcionalnog opravdanja remeti logiku kretanja i stvara potencijalni rizik za vozila i pješake

Kretanje između zgrada i parkinga kao ekvivalent prevazilaženju prepreka u video igrici

Zatečeno stanje denivelacije terena između stambenih objekata, svjedoči o zanemarivanju regulacionog plana i nedostatku prostornog povezivanja u fazi planiranja i izvođenja. Neravnomjerni prelazi, improvizovane rampe, stepeništa bez kontinuiteta, kao i nagli padovi i usponi u pješačkim i parking zonama, ukazuju na to da se teren nije tretirao kao jedinstvena funkcionalna cjelina. Najčešći uzrok ovakvih improvizacija jeste parcijalna realizacija infrastrukturnih zahvata, gdje se svaki objekat projektuje i gradi kao izolovana jedinica, bez usklađivanja sa visinskim kotama susjednih parcela i bez definisane nivelacione matrice za cijeli blok. Dodatno, često se zanemaruje geodetska analiza postojećeg stanja, pa se nivelacija prilagođava tehničkim ograničenjima izvođača, a ne prostornoj logici i potrebama korisnika. U takvim uslovima, pristupne staze, parking površine i zelene zone bivaju izvedene ad hoc, što rezultira nefunkcionalnim i vizuelno fragmentisanim ambijentom. Umjesto integrisanog terenskog modela koji omogućava logičan prelaz između različitih funkcionalnih zona, dobija se niz nepovezanih denivelacija koje otežavaju kretanje, smanjuju upotrebljivost prostora i stvaraju osjećaj dezorijentisanosti u prostoru.

Opšta nivelacijska zbrka: veliki segment trotoara pretvoren je u rampu, pa je pješak u tom segmentu primoran da se kreće uz sami nagib, što može dovesti do povrjeđivanja, naročito starijih osoba i lica sa smanjenom pokretljivošću

Ovakvo izvođenje rampi predstavlja ozbiljan rizik od gubitka ravnoteže i povreda. Posebno su ugrožene osobe sa smanjenom pokretljivošću i slabijim vidom, kojima ovakvo stanje u prostoru može potpuno onemogućiti bezbjedan prolaz

Rampa kao faktor prostorne neefikasnosti

Vještačko podizanje ulaznog nivoa generiše potrebu za rampama koje, zbog svojih dimenzija, dominiraju prostorom umjesto da se integrišu u njegovu logiku. Takvo rješenje kompromituje ambijentalnu vrijednost i neefikasno koristi prostor koji bi mogao imati višu funkcionalnu i estetsku vrijednost. Formiranje izuzetno visokih i produženih rampi, kao što se može vidjeti na pojedinim ulazima stambenih objekata, često je rezultat neadekvatnog nivelisanja terena i odsustva preciznog projektovanja pristupne infrastrukture u skladu sa standardima.

Rampa je izvedena u izuzetno produženoj formi, zauzimajući disproporcionalno veliku površinu u odnosu na funkciju koju obavlja. Prekomjerna dužina otežava svakodnevno korišćenje, dok istovremeno narušava organizaciju javnog prostora

Umjesto da se visinska razlika između trotoara i ulaza riješi kroz optimalnu kombinaciju stepeništa i rampe sa dozvoljenim nagibom (do 6% za javne objekte), u praksi se često izvode rampe koje su prestrme, predugačke ili bez odmorišta, čime se značajno otežava njihova upotreba. Za osjetljive grupe korisnika, ovakve rampe predstavljaju samo još jednu dodatnu prepreku u prostoru.

Rampa sa izrazito strmim nagibom i uskim krivinama otežava bezbjedno kretanje roditelja sa dječijim kolicima, naročito pri manevrisanju u zoni skretanja

Stanari jednog od ulaza, odlučili su da preko rampe postave itison kao improvizovanu neklizajuću podlogu. Iako takva intervencija privremeno može olakšati kretanje, ona ukazuje na sistemsko zanemarivanje elementarnih potreba građana

Zelene površine kao izgubljena i zaboravljena prostorna vrijednost

Zapuštenost velikih zelenih površina, predstavlja simptom dublje institucionalne nebrige i odsustva strateškog pristupa prostornom planiranju. Umjesto da budu aktivno oblikovane kao prostori socijalne i mikroklimatske kohezije, ove površine su prepuštene spontanom zarastanju, što rezultira vizuelnim i funkcionalnim degradiranjem ambijenta. Dominacija korova, neodržavanih travnjaka i improvizovanih staza svjedoči o odsustvu osnovne komunalne intervencije, ali i o nepostojanju jasnih kriterijuma za valorizaciju ovakvih prostora u okviru urbanističkih i arhitektonskih normativa. Takva nebriga ne samo da narušava vizuelni identitet stambenih zona, već direktno narušava kvalitet života korisnika ovog prostora.

„Ničija“ zelena površina, koja je zbog toga u zapuštenom stanju, sa neuređenim travnjakom, vidljivim ogoljenim dijelovima tla i nasumično rasutim rastinjem

Zahvaljujući visinskoj razlici između zgrade i parkinga, zelena površina uz potporni zid ostaje neiskorišćena i zapuštena, dok sama denivelacija nije tehnički obrađena niti je vizuelno kontrolisana

Prepreke u službi zanemarene mobilnosti

Sužavanje trotoara i stvaranje prepreka u kretanju, predstavlja ozbiljan propust u planiranju pristupačne i funkcionalne javne infrastrukture. Umjesto da se obezbijedi neprekidna i logična pješačka trasa, nailazimo na niz fizičkih barijera koje fragmentiraju kretanje i obesmišljavaju koncept javnog prostora kao zajedničkog dobra.

Pješacima je trotoar u potpunosti oduzet, zbog činjenice da ga sa jedne strane blokira rampa, a sa druge stubovi rasvjete i vozila koja jednim dijelom „ulaze“ u zonu uske trake trotoara koja je preostala

Zaštitna ograda koja dijeli trotoar, a čija je namjena da „najavi“ početak izrazito strme i uske pristupne rampe

Fragmentisani pristupi prizemlju objekata

Ulazi u objekte se često projektuju na povišenoj koti, što generiše potrebu za previsokim i predugačkim rampama i stepeništima koja nisu integrisana u širi kontekst kretanja, već djeluju kao naknadno dodati elementi. Takva rješenja u praksi stvaraju vizuelne i funkcionalne barijere, narušavaju kontinuitet hodnih linija i kompromituju prostornu logiku zone. Umjesto inkluzivnog i racionalnog pristupa projektovanju ulaza, prisutna je fragmentacija prostora, gdje se rampa, stepenište i prilazni plato tretiraju kao izolovani tehnički zadaci, bez sagledavanja njihove uloge u oblikovanju javnog ambijenta.

Pristup objektu djeluje izolovano od ostatka prostora, sa rampom i stepeništem koji su fizički odvojeni od glavnih komunikacionih pravaca

pristupna rampa zauzima značajan prostor bez jasne povezanosti sa širim pješačkim tokovima, čime se gubi kontinuitet kretanja i otežava svakodnevna upotreba

Pristup poslovnom prostoru izveden je putem uskog i vizuelno zatvorenog spuštanja, koje djeluje potisnuto u odnosu na primarnu liniju kretanja. Ovakvo rješenje smanjuje vidljivost i dostupnost poslovnog prostora

Neriješeni prostorni i nefunkcionalni obrasci koji obilježavaju praksu oblikovanja zone koju obuhvata DUP Blok 35-36, ne mogu se posmatrati odvojeno od sistema koji ih omogućava. Prostorna slika koju svakodnevno zatičemo nije rezultat slučajnosti, već zbir odluka niza aktera — od onih koji koncipiraju prostorne dokumente, preko onih koji ih interpretiraju i sprovode, do onih koji ih formalno potvrđuju. Kada se tehnički propusti, nedostatak ambijentalne osjetljivosti i zanemarivanje kvalitativnih standarda legitimizuju kroz dozvole i izvedene projekte, jasno je da je izostala stručna filtracija i odgovorna evaluacija. U takvom okruženju, javni interes gubi institucionalnu zastupljenost, a prostorni razvoj postaje proizvod administrativne rutine, lišen strateške vizije. Potrebno je uspostaviti mehanizme koji će omogućiti da stručna ekspertiza, lokalni kontekst i participativni principi postanu obavezni dio procesa — ne kao formalni dodatak, već kao temeljni kriterijum. U suprotnom, građani ostaju pasivni posmatrači devastacije prostora koji bi trebalo da im pripada, ali iz kojeg bivaju sistematski potisnuti.