Revolucija kinetičke energije na autoputu: italijanski eksperiment KEHV

Globalna potrošnja energije do 2050. godine porašće za 50 odsto, dok udio obnovljivih izvora u ukupnom energetskom miksu Evropske unije još uvijek ne prelazi značajniju granicu. U takvom kontekstu, putna infrastruktura, kojom svakodnevno prolaze milioni vozila, predstavlja ogroman i gotovo potpuno neiskorišćen energetski potencijal. Procjenjuje se da se na prosječnom kružnom toku ili zoni usporavanja godišnje izgubi oko 500.000 kWh kinetičke energije, koja se kroz sistem kočenja pretvara u toplotu i nepovratno rasipa u okolinu. Upravo tu neiskorišćenu energiju pokušava da „uhvati" projekat KEHV (Kinetic Energy Harvesting from Vehicles), prva eksperimentalna primjena ove tehnologije na autoputnoj mreži u svijetu.

Projekat KEHV pokrenula je kompanija Autostrade per l'Italia, a realizuje ga Movyon, istraživačko-razvojni centar grupe specijalizovan za inteligentne transportne sisteme i monitoring infrastrukture. Tehnološka osnova projekta je platforma Lybra, koju je razvio italijanski startup 20energy (ranije Underground Power) u saradnji sa Politehničkim univerzitetom u Milanu. Sistem se zasniva na modularnom uređaju koji se ugrađuje u nivo asfalta na strateškim lokacijama – zonama usporavanja, prilazima naplatnim rampama ili servisnim stanicama. Kada vozilo prelazi preko modula, kompresija površine aktivira elektromehanički generator koji kinetičku energiju konvertuje u električnu struju, a zatim je putem elektronskog pretvarača predaje u mrežu.

Prva eksperimentalna instalacija postavljena je krajem 2023. godine na autoputu A1 u Italiji, u servisnoj zoni Arno Est u Toskani. Prema laboratorijskim procjenama, jedan modul uz prosječan dnevni protok od 9.000 vozila može godišnje proizvesti 30 MWh električne energije, što je ekvivalent smanjenju emisija CO₂ za 11 tona. Sa dva modula, proizvodni kapacitet raste na 60 MWh godišnje uz redukciju od 22 tone CO₂, što je dovoljno za potpuno napajanje autoputne naplatne rampe poput one u Firenci Zapad. Sljedeća faza eksperimentacije uključuje instalaciju na naplatnim stanicama, gdje je frekvencija usporavanja vozila još veća i predvidljivija.

Ono što KEHV čini posebno relevantnim za sektor infrastrukture jeste minimalna invazivnost ugradnje. Modul Lybra, dimenzija 1×3 metra i visine svega 10 centimetara, postavlja se u ravan sa kolovozom bez potrebe za značajnim građevinskim intervencijama ili izmjenom geometrije saobraćajnice. Ne zahtijeva novo zemljište, ne ometa tok saobraćaja, a istovremeno obavlja i funkciju usporavanja vozila, čime doprinosi bezbjednosti. Sistem je modularan – moduli se mogu nizati u platforme različite dužine, prilagođene specifičnostima lokacije i željenom energetskom kapacitetu.

Projekat KEHV otvara perspektivu u kojoj putna infrastruktura prestaje biti isključivo potrošač energije i postaje njen aktivni proizvođač. Potencijalne primjene nadilaze autoputne naplatne rampe: sistem je primjenjiv na prilazima gradskim zonama 30, parkinzima tržnih centara, školskim zonama, kružnim tokovima i tunelskim portalima. U širem kontekstu energetske tranzicije i dekarbonizacije transportnog sektora, koncept prikupljanja kinetičke energije iz saobraćaja nudi komplementaran izvor obnovljive energije koji ne konkuriše solarnim ili vjetroelektranama, već koristi resurs koji je do sada bio u potpunosti zanemaren – samo kretanje vozila.