Šta je atika i koja joj je uloga na krovu

Atika je zidani ili armirano-betonski element koji se diže iznad nivoa krovne ploče, duž obima ravnog krova ili terase. Njena osnovna uloga je trostruka: estetski definiše završetak objekta, štiti krovne slojeve od vremenskih uticaja i omogućava pravilno izvođenje hidroizolacije na rubnim zonama krova. Iako se često percipira kao jednostavan element, atika je jedno od kritičnih mjesta na kojima se susreću hidroizolacija, termoizolacija, limarski radovi i fasadni sistem, zbog čega zahtijeva pažljivo projektovanje i precizno izvođenje.

Riječ je o vertikalnom nastavku spoljašnjeg zida koji se uzdiže iznad ravni krovne konstrukcije. Može biti izvedena od giter bloka, porobetonskog bloka, armiranog betona ili kao dio monolitne armirano-betonske konstrukcije. Visina atike varira u zavisnosti od namjene, ali se u praksi najčešće kreće od 30 cm do 120 cm. Kod prohodnih krovova i terasa, atika često služi i kao element zaštite od pada, pri čemu njena visina mora zadovoljiti propise o minimalnoj visini ograde. Atika zatvara obim krova i formira tzv. kadu u koju se sliva površinska voda prema slivnicima. Upravo zbog toga je dimenzionisanje atike u direktnoj vezi sa sistemom odvodnje krova. Kod krovova sa unutrašnjom odvodnjom i atikom duž cijelog obima obavezno je predvidjeti sigurnosne preljeve kroz atiku ili sekundarne slivnike, kako bi se spriječilo nekontrolisano nakupljanje vode u slučaju začepljenja glavnih slivnika.

Atika vizuelno „sakriva" ravni krov i sve što se na njemu nalazi, uključujući slojeve hidroizolacije, šljunak, klima uređaje, ventilacione kanale i druge instalacije. Time se postiže čist i definisan završetak fasade sa ravnim, horizontalnim vrhom, što doprinosi arhitektonskoj cjelovitosti objekta. U urbanim sredinama, gdje se objekti posmatraju sa ulice, atika ima značajnu ulogu u oblikovanju siluete zgrade. Njena visina, proporcija i način obrade gornje ivice (okapnica, lim ili kamena ploča) direktno utiču na ukupan vizuelni utisak fasade. Kod savremene arhitekture, atika se često koristi kao element koji naglašava horizontalnost objekta i daje fasadi završen, uokviren izgled.

Zaštitna funkcija atike obuhvata nekoliko aspekata koji su ključni za trajnost krovnog sistema.

Hidroizolacija. Atika obezbjeđuje vertikalnu površinu na koju se hidroizolaciona membrana podiže sa horizontalne krovne ravni. Ovaj vertikalni dio membrane, poznat kao holker, mora se izvesti na minimalnoj visini od 15 cm iznad završnog sloja krova prema preporukama većine evropskih standarda (BS 6229, DIN 18531). Kod prohodnih krovova sa šljunkom ili keramičkim pločama ta se visina mjeri od gornje kote završnog sloja, a ne od nivoa membrane. Ukoliko atika ne postoji ili je preniska, ne može se obezbijediti adekvatna visina podizanja hidroizolacije, što povećava rizik od podlijevanja vode ispod membrane.

Zaštita od vjetra. Na ravnim krovovima vjetar stvara negativan pritisak (usisavanje) koji je najizraženiji upravo na rubnim zonama. Atika smanjuje efekat vjetra na rubne dijelove membrane i time smanjuje rizik od odljepljivanja ili podizanja hidroizolacije. Kod neprohodnih krovova koji se mehanički fiksiraju, prisustvo atike može smanjiti potreban broj tiplova u rubnim zonama.

Zaštita od šljunka i vode. Kod neprohodnih krovova sa nasipom od oblutaka, atika sprječava ispiranje i otpuhivanje šljunka sa krova. Istovremeno, kod intenzivnih padavina, atika zadržava vodu unutar kontrolisanog krovnog sistema i usmjerava je ka slivnicima.

Međutim, atika je ujedno i jedan od najizraženijih toplotnih mostova na objektu. Zidana ili betonska atika bez termoizolacije stvara direktan put za prolaz toplote između unutrašnjeg prostora i spoljašnje sredine. Ovo dovodi do kondenzacije vlage na unutrašnjim površinama rubnih dijelova plafona, pojave plijesni i povećanih energetskih gubitaka. Pravilno rješenje podrazumijeva oblaganje atike termoizolacijom sa spoljašnje strane i sa gornje horizontalne površine, čime se obezbjeđuje kontinuitet termoizolacionog omotača od fasade, preko atike, do krovne termoizolacije.

Atika se najčešće zida od giter bloka ili porobetonskih blokova na već izvedenoj krovnoj armirano-betonskoj ploči. Kod objekata sa monolitnom AB konstrukcijom, atika može biti izvedena kao dio betoniranja krovne ploče.

Redoslijed radova na atici je sljedeći:

1. Zidanje nadozida na krovnu AB ploču, sa adekvatnim vezivanjem za ploču i, po potrebi, armiranjem horizontalnim i vertikalnim serklažima.
2. Postavljanje termoizolacije na spoljašnju i gornju površinu atike. Termoizolacija se izvodi kao dio fasadnog sistema (ETICS) ili kao zasebna obloga od ekstrudiranog polistirena (XPS) ili kamene vune.
3. Izvođenje hidroizolacije koja se sa horizontalne krovne ravni podiže na vertikalnu površinu atike i prelazi preko njene gornje ivice. Hidroizolaciona membrana (PVC, TPO ili bitumenska traka) se zavaruje ili lijepi na termoizolaciju i završava na ivičnoj lajsni koja se mehanički fiksira za atiku.
4. Postavljanje zaštitnog lima (okapnice) na vrh atike. Lim mora imati pad ka krovu (minimalno 3%) kako bi voda sa vrha atike oticala nazad na krovnu površinu, a ne niz fasadu. Okapnica treba da ima kap (drip edge) sa obje strane da bi se spriječilo klizanje vode niz zid.
5. Brtvljenje svih spojeva između hidroizolacije, lima i fasade poliuretanskom zaptivnom masom.

Posebnu pažnju treba obratiti na uglove atike, jer su to mjesta gdje se hidroizolaciona membrana najteže oblikuje i gdje najčešće dolazi do grešaka. Na uglovima se koriste fabričke ugaone trake ili se membrana pažljivo oblikuje uz primjenu dodatnog sloja pojačanja.

Atika je element koji na prvi pogled djeluje jednostavno, ali u praksi objedinjuje više građevinskih disciplina: zidanje, hidroizolaciju, termoizolaciju, limarske radove i fasadni sistem. Greške na atici su među najčešćim uzrocima prokišnjavanja ravnih krovova, upravo zato što se na njoj susreće više sistema koji moraju biti koordinisano izvedeni. Pravilno projektovana i izvedena atika sa kontinuitetom termoizolacije, adekvatnom visinom hidroizolacije i kvalitetnom okapnicom obezbjeđuje dugotrajnu zaštitu krova i estetski definisan završetak objekta.